TOPLA PRIČA O HLADNOM BALTIKU

TOPLA PRIČA O HLADNOM BALTIKU

Baltik nije ni toplo ni pitomo more. Istini za volju nije ni naročito slano. No, ipak je more koje se ume uvući duboko pod kožu. Ko je imao priliku da bar jednom prošeta baltičkom obalom, da mu zlatni, topli (a jos češće gladan) sipkav pesak obgrli stopala dok se galebovi nemirno dozivaju ili da vidi pravu buru, bes vodene stihije, poželeće da se još bar jednom vrati, pa još jednom, i još jednom, i tako u beskraj.

Ima par stvari koje su neraskidivo vezane za Baltik i samo za njega.

Baltičko zlato - ćilibar

Više puta sam videla čuđenje sagovornika kad sam pričala gde i kad se može naći ćilibar. Onda bih čula neizostavno pitanje: „Pa otkud to? “

Dakle, gde i kad? Najbolje u jutarnjim satima, odmah posle bure. Treba polako ići duž obale i pažljivo posmatrati mesto, liniju gde talasi dolaze do kopna pa se nazad uvlače u more: baš tu se mogu naći komadići – i manji, a ako imaš sreće i veći – ćilibara. Treba reagovati munjevito jer ako ste mislima na nekom drugom mestu talasi će oduzeti ono što su vam upravo darovali. Baltički ćilibar je organskog porekla i nastao je pre bar 40 miliona godina. Ćilibar je zapravo skamenjena smola iscurela iz ispucalih grana drveća i panjeva.

Na baltičkim plažama se najčešće može naći žuti ćilibar – mnogo ređe crvenkast i zelenkast. Koliko je prozračan zavisi od količine mehurića vazduha koje se u njemu nalaze. Najdragoceniji komadići su oni sa zarabljenim mušicama i biljkama.

Najveći komad ćilibara ikada nađen na baltičkoj obali bio je težak 9,5 kg.

Ćilibar se koristi u razne svrhe – za prelep i veoma skupocen nakit, ali i u medicinske svrhe. Veruje se da ogrlice od ćilibara sprečavaju glavobolju i grlobolju, dok savremena litoterapija preporučuje da se od njega pravi alkoholni napitak koji je od velike koristi u lečenju štitne žlezde, bolesti grla i promuklosti i na kraju od velike je pomoći u lečenju reume. Koristi se takođe u izradi kozmetike.

Kada uzmete ćilibar u ruke odmah ćete osetiti njegovu toplinu – protrljan rukama počinje da prelepo miriše.

Ćilibarska odaja

Sa baltičkim ćilibarom vezuje se još jedna priča – istorija nestale tokom II svetskog rata Ćičibarske odaje. Ćilibarska odaja je zapravo kompletno opremljena soba čiji je enterijer u celini napravljen od ćilibara. Opremu je kod gdanjskih zlatara 1701.god. naručio Fridrih I. Radovi su trajali 11 godina. Sobu je osmilio majstor ćilibarskog zanata Andreas Šliter dok su se izradom bavili prvo Gotfrid Volfram, a kasnije dva druga zlatara iz Gdanjska tj. Gotfrid Turau i Ernest Šaht. Napravili su pravo remek-delo: sobu dimenzija 10,5 x 11,5 čiji su zidovi bili prikriveni veoma pažljivo odbaranim i obrađenim komadićima ćilibara koji su se ređali u reljefe i grbove, figure i figurice. Kada je Petar I Veliki ugledao odaju tokom posete Pruskoj ponestalo mu je daha od oduševljenja, te mu je Fridrih Vilhelm poklonio odaju u znak prijateljstva i upravo sklopljenog saveza. Odaje je prenesena u Sankt Peterburg, gde je prvo smeštena u Letnjem pa u Zimskom dvorcu. Odaja je kasnije proširena za nameštaj, ogledala i kandelabre. Carica Elizabeta je 1755.god. prebacila Ćilibarsku odaju u dvorac u Carskom selu.

Nažalost, Ćilibarska odaja nije oduševila samo careve već i fašiste. Nemci su je ukrali 1941. godine i u kutijama prebacili u Kraljevski grad (danas Kalinjingrad), gde su je držali do 1944. Tad je odaja evakuisana – ponovo je upakovana u kutije i sakrivena u lagumima zamka. Ovde joj nestaje trag.  Kada je Crvena armija u aprilu 1945.god osvojila zamak odaje nije više bilo. Postoje razne teorije o sudbini Ćilibarske odaje. Za njom su godinama tragali radnici poljskog, nemačkog (istočnog i zapadnog) i sovjetskog ministarstva kulture, pripadnici specijalnih službi i hiljade amatera. Korišćene su usluge vidovnjaka i radijesteta.

Pričalo se da Ćilibarska odaja može biti sakrivena na raznim lokacijama u Poljskoj (npr. Krakovu), u Kraljevskom gradu. Tražena je na nemačkom brodu Vilhelm Gustlof koji je potopljen na Baltiku 1945., priča se i da je odaja bila premeštana avionom koji se srušio u jezero blizu Rogoba ili da je potopljena u nekom od finskih jezera. Neki kažu da je potopljena u Baltiku. Nije isključeno ni da je Ćilibarsku odaju progutala vatra za vreme požara Zamka u Kraljevskom gradu koji su bombardovali saveznički avioni ili za vreme napada Crvene armije u aprilu 1945.godine.

Kopija Ćilibarske odaje koja je stavljena na uvid 2003.god (radovi na rekonstrukciji su započeti još 1979.god. i njena izrada je koštala 11,5 mln dolara!) nalazi se u dvorcu u Carskom selu.  

Avanturisti ne odustaju i i dalje tragaju za originalnom Ćilibarskom odajom, verujući da ipak nije uništena. Možda će ovaj tekst inspirisati još nekog ko će krenuti tragom odaje i imati više sreće od drugih?

Poljske Bele planine ili O pokretnim dinama

Prava baltička osobenost jeste živ pesak odnosno pokretne dine koje se nalaze u okviru Slovinjskog nacionalnog parka blizu odmarališta Leba. Dine se nalaze na prostoru koji je stvorilo more i Lepsko jezero. Dine se neprestano pomeraju brzinom od oko 10m godišnje. Odlazak na dine prava je atrakcija – odjednom smo istovremeno na moru, u pustinji, na jezeru i u močvari. Dine, koji neki zovu poljskom Belom planinom, ostaci su skadinavskog lednjaka. Nekad su lokalni stanovnici pokušavali da pobede pesak i vetar. Tokom bura, koje na Baltiku nisu retkost, dine su uništavale sve na šta bi naišle na svom putu – čupale drveće, zatrpavale sela. Kasnije su ljudi odustali od borbe sa peščanim planinama koje su ušle u sastav Slovinskog nacionalnog parka. Najveći vrh Bele planine jeste Lencka dina (ok. 42 m nadmorske visine) odakle se pruža prelep vidik na dine, Baltik i Lepsko jezero.

Neverovatan je utisak kad nakon turističke putanje od 5km, koja zahteva dobru kondiciju jer nije ni malo jednostavno peti se na peščane planine kad zemlja (čitaj: pesak) beži ispod nogu, ugledate more. Sjajna je avantura naći se odjednom usred evropske pustinje – pogledati oko sebe i videti samo beo pesak, osetiti vetar na licu, miris soli i vlage koja nagoveštava blizinu mora i razočaranje kad se popnete na nov peščani vrh i shvatite da opet sem peska ne vidite ništa i da do cilja koji nagoveštava miris vetra morate savladati još koji kilometar peska. A onda ugledate talase se belim grivama i niko, ama baš niko, ne može se odupreti želji da potrči, da onako kako stoji, u odeći, utrči u vodu, da ne mareći za hladnu vodu pobegne od peska, nakvasi slanom vodom ruke i lice , i da se radosno nasmeje.

Međutim, dine nisu poznate samo po prirodnim atrakcijama. Ovde su tokom II Svetskog rada Nacisti uvežbavali svoje vojne jedinice za rat u Africi, a danas se može razgledati poligon na kome su Nemci vršili raketne probe.

http://www.youtube.com/watch?v=pf4NkyC3gjY&feature=relate

http://www.youtube.com/watch?v=mPOlT89YkDQ

I za kraj jedna hladna – no uzimajući u obzir uspomene iz mladosti, ipak topla priča. Da li ste ikad klizali po moru? Da li ste ikad vozili kola po zamrznutom moru? E pa na Baltiku je to moguće! Kad je zima malo jača (kada temperatura nekih desetak dana dostiže –25 stepeni) jedan deo Baltika se zaledi. A kad se zaledi toliko da sve dokle dosežete pogledom ne možete ugledati vodu to je znak je započeta sezona klizanja na Baltiku. Samo onaj ko je bar jednom iskusio šta znači kad ti je vetar savezni, šta znači uhvatiti zamah i dati sebi oduška kližuci kilometrima napred i napred, sve dok vam ne ponestane snage, znaće o čemu govorim. Taj se osećaj ne može opisati rečima – ovo jedinstvena prilika da osetite posebnu vrstu harmonije sa prirodom i pripadnost mikrokosmosu. Probajte, najavljuju veoma jaku zimu!

LETNIA BELGRADZKA MOZAIKA

LETNIA BELGRADZKA MOZAIKA

Pierwszy obraz

Stary BIGZ. Ogromny budynek – moloch, w którym niegdyś mieścił się budzący respekt wydawniczy kombinat. Dziś zaniedbany i popadający w ruinę. W pewnym momencie „przyuważyli” go młodzi muzycy i opanowali część pomieszczeń. A że młodzi muzycy to świat zasadniczo nieforsiasty budynek i dalej niszczeje – tym bardziej, że trudno inwestować w coś, co należy niewiadomo do kogo. Tak na marginesie Belgrad jest miastem mogącym się „pochwalić” ogromną ulicą straszących ogromnych budowli – niegdyś siedzib wielkich świetnie prosperujących przedsiębiorstw państwowych, dziś  rozpadających się potworów o niejasnej strukturze własnościowej pogłębiających tylko przygnębiające wrażenie ziemi niczyjej. Wróćmy do Bigzu. Sierpniowy wieczór. Upalny do bólu. Na ósmym piętrze koncert Katariny Pejak. Młodej artystki o niesamowitym głosie, o której – jestem do tego w stu procentach pewna - świat jeszcze usłyszy. Samo wejście do budynku jest przeżyciem samym w sobie – underground w czystej postaci. Trudno się oprzeć wrażeniu, że próg budynku jest progiem oddzielającym dwa różne światy i jego przekroczenie jest równoznaczne z cofnięciem się w czasie o przynajmniej pół wieku. Oczywiście winda nie działa – a nawet gdyby działała to nie jestem pewna czy miałabym odwagę do niej wejść. Mimo, że wspinamy się w górę to wciąż mi się wydaje, że każde kolejne piętro jest coraz niższą kondygnacją prowadzącą do miejskiego Tartaru.

Dotarliśmy na szczyt – pomieszczenie, które w zamiarze miało być klubem, ale najwyraźniej pomysłodawca zniechęcił się w połowie drogi.. nieważne. Taras, wielki, z cudowną panoramą na pół Belgradu... naprawdę pięknie! Potem dwie godziny świetnej muzyki. Najwyraźniej underground pryzmat sprawił, że to co słyszały uszy i na co patrzyły oczy stało się jeszcze wyraźniejsze. Suma sumarum niesamowite przeżycie: i jako całość, i wszystko z osobna.

http://www.youtube.com/watch?v=THzgC4EXjew

http://www.youtube.com/watch?v=iOQAgP2C1s8

Drugi obraz

Zupełnie przypadkowe spotkanie. Trochę nieprawdopodobna opowieść o tajemniczej Jazztoracji. Potem telefon z zaproszeniem. Zemun – austrowęgierska część Belgradu, niegdyś odrębne miasteczko, które w jakimś momencie zlało się z Belgradem - ku wyraźnemu niezadowoleniu mieszkańców Zemuna. Mam problem ze znalezieniem uliczki (gospodarz mnie zresztą ostrzegł, że tak będzie) – koło kościoła jest ta uliczka, koło tej tamta, a 50 metrów dalej ta, która prowadzi do mojej. Jest! Niesamowite miejsce, do którego zmierzam to koniec ulicy... kojarzy się z kresem drogi – nie można pójść już dalej... konspiracyjnie pukam kołatką i.... znowu próg, który oddziela dwa światy! Zamyka się za mną brama i oto nagle znalazłam się w toskańskiej trattorii...tak mi się zdaje, gdy rozglądam się po podwórku z ciasno ustawionymi stoliczkami ... ale gdy zerknę w bok jestem przekonana, że siedzę nad morzem – widzę tylko taflę wody podczas, a drugi brzeg Dunaju ukrył się gdzieś w półmroku. Miejsce jedyne w swoim rodzaju – koncerty dla przyjaciół w domu i organizacji Sasy Sopceka i jego uroczej towarzyszki Nataszy. Byłam parokrotnie. Za każdym razem świetny jazz w wykonaniu mistrzów – niby nonszalancja, a jednak wysoka klasa. Przyszło mi w pewnym momencie do głowy, że wraz z przekroczeniem progu Jazztoracji osiągnęłam kolejny stopień wtajemniczenia... miasto dopuściło mnie do swojej tajemnicy, ukrytego miejsca, gdzie czas mierzy się ilością taktów i nikogo nie martwi to, że północ juz dawno minęła...

http://www.youtube.com/watch?v=RG0L3aPmmtc

http://www.youtube.com/watch?v=W73nEzCrdBc&feature=relmfu

Trzeci obraz

Ulica Skadarska – potocznie zwana Skadarlją. Miejsce niezwykle popularne wśród turystów, a ze względu na ceny unikane przez „tubylców”.  Uliczka, gdzie niegdyś królowała tutejsza bohema – pisarze, aktorzy, reżyserzy, dyrektorzy teatrów – tu się tworzyło wielkie dzieła i później czciło ich sukcesy bądź analizowało porażki! Dziś jest to miejsce kojarzące się z kilkunastoma tradycjonalnymi restauracjami usytuowanymi po obu stronach ulicy i kilkoma galeriami. Uroku uliczce dodaje „skadarska aktorka” przechadzającą się od restauracji do restauracji i recytująca wiersze największych serbskich poetów, niegdyś bywalców Skadarlji. Ale to nie jedyna atrakcja Skadarlji – każda restauracja ma swoją własną orkiestrę, która w letnie wieczory nie rzadko sytuuje się przed budynkiem restauracji koncertując pod chmurką. Zdarza się, ze kilkanaście orkiestr stojąc niemalże obok siebie gra w zapamiętaniu własny repertuar... efekt końcowy bywa czasem... hmmm mało muzyczny - delikatnie rzecz biorąc. Obserwowałam kiedyś myzykantów (myślę, że to najwłaściwsze określenie dla skadarskich „artystów” – z całą moją sympatią względem tychże) i nie mogłam sie oprzeć wrażeniu, że wielu z nich przygrywa ot tak dla własnej przyjemności, niezależnie od tego co akurat gra pozostała część orkiestry... razu, któregoś w Skadarlji gościł maestro Robby Lakatos  oraz jego orkiestra – wyszedł zachwycony mistrzostwem lokalnych muzyków – najbardziej zachwycił go skrzypek mający zamiast strun...kabelki telefoniczne... słyszałam na własne uszy :)

No i jeszcze kocie łby... autentyczne, XIX-wieczne i nie do pokonania w butach na obcasie.

Pamiętam Skadarlję w czasach jej świetności – w 1989 roku turystów tam było tak wielu, że nie sposób było się przepchać z jednego krańca na drugi – potem zupełnie opustoszała... była smutną zapomnianą uliczką... teraz, wraz z powrotem do Belgradu turystów, Skadarlja stara się odzyskać swój dawny splendor... ale czas i nieinwestowanie w obiekty zrobiły swoje – dziś Skadarlja przypomina podstarzałą damę, która żyje dawnymi wspomnieniami, ale wyświechtany strój  zdradza jej wiek i status...

Mimo to miło jest przespacerować się tamtędy od czasu do czasu, usiąść na chwilę przy lampce wina i posłuchać staromiejskiej muzyki w wykonaniu skadarskich, na swój sposób urokliwych „orkiestrantów”

http://www.youtube.com/watch?v=-qAKpnb73ms

http://www.youtube.com/watch?v=MrtSl4bieQQ&feature=relmfu

BESTER QUARTET PONOVO U SRBIJI

BESTER QUARTET PONOVO U SRBIJI

Srpska publika će u septembru ponovo imati priliku da poseti koncert formacije  Bester Quartet. Ovaj put mogućnost uživanja u prelepim muzičkim aranžacijama i izvođenju Bester Quartet-a imaće ne samo Beograđani, već i Nišlije.  

Ovogodišnji koncerti odvijaju se u sklopu promocije novog albuma grupe, koji u nekom smislu oslikava transformaciju  veoma poznate po izvođenju klezmerske muzike grupe The Cracow Klezmer band u Bester Quartet. Grupa je dobila ne samo novo ruho u smislu imena već je i transformisala svoj repertoar i već nekoliko godina u tom novom izdanju podjednako kao i pre oduševljava publiku sopstvenim aranžacijama. Ploču Metamorphfoses čini deset melodija zasnovanih na klasičnim formama koje su obogaćene elementima improvizacije. Muzičari su uspeli, uostalom kao i svaki put do sad, da naprave neponovljivu klimu koju obeležava mekoća muzičkih boja i nostalgija. 

Oni koji vole ovu vrstu muzike neće moći da ostanu ravnodušan slušajući The time of freedom, Hope ili naslovnu pesmu Metamorphoses. Svaka melodija je neponovljiva, intrigantna, privlačna i zarazna u nekom smislu.

Ispod imena Bester Quartet kriju se zapravo četiri muzičara: Jaroslav Bester – ruska harmonika, Jaroslav Tirala – violina, Oleg Diiak - ruska harmonika, klarinet, duduk, bubnjevi i Mikolaj Pospješalski – kontrabas. Svako od njih ima klasično muzičko obrazovanje, a osim toga je sjajan instrumentalista. U tom kontekstu i ne čudi što je i njihova muzika sjajna – iako zasnovana na klasičnom kanonu ipak stilski veoma „široka“. Dnas grupa izvodi uglavnom improvizacije u kojima su spojeni elementi džeza, klasične i avangardne muzike, a u pozadini se čuje klezmerska muzika, iz koje je bend 1997. godine ponikao i započeo (iako pod drugim imenom) svoju muzičku karijeru.

Bend je do sad ne samo sarađivao sa čuvenim muzičarima (Tomasz Stańko, John Zorn, John McLean), već je i svirao u mnogim prestižnim dvoranama i klubovima širom Evrope i sveta.  Prošle godine Bester Quartet je nastupao na Kolarcu u Beogradu. Muzičari već mnogo godina sarađuju sa prestižnom njujorškom muzičkom kućom Tzadik Johna Zorna – gde su izdali ne samo poslednji, već i sedam ranijih albuma: DeProfundis, TheWarriors, Bereshit, Sanatorium under the Sign of the Hourglass,  Balan, Remembrance,  Metamorphoses.

Svi oni koji žele da po prvi put ili pak ponovo čuju grupu Bester Quartet imaće za to priliku 18.09.2012. god. u 19.30., kad će muzičari svirati u Narodnom pozorištu u Beogradu i i 20.09., u isto vreme u Niškom kulturnom centru, dok će se koncert u Sofiji održati  21.09.2012. god.   

http://www.youtube.com/watch?v=U0pZsADul8k

http://www.youtube.com/watch?v=codcMi2qmYo&feature=share  

IGRA ROCK’N’ROLL CELA JUGOSLAVIJA (TAŃCZY ROCK ‘N’ ROLL CAŁA JUGOSŁAWIA) HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=2TCETCBTOOK

Igra Rock’n’Roll cela Jugoslavija

(Tańczy rock ‘n’ roll cała Jugosławia)

http://www.youtube.com/watch?v=2TcETcbtook

Serbom możemy zarzucać różne rzeczy, lubić ich lub nie, ale na pewno nie można im odmówić muzykalności i rozśpiewania. Przysłuchując się czasem nieprawdopodobnym ilościom piosenek jakie  są w stanie zaśpiewać bez zastanawiania się nad kolejnym punktem repertuaru, mam czasem wrażenie, że jeśli nie każdy to przynajmniej co drugi Serb nosi w sobie ukryty juke box i naprawdę nie radzę stawać z nimi w szranki w dziedzinie znanych piosenek.

Słucha się w Serbii, jak w każdym innym miejscu na świecie, muzyki bardzo różnej – tej znanej wszędzie – Serbia się może pochwalić przynajmniej kilkoma festiwalami o naprawdę światowym wymiarze: Exit, Beer Fest, Międzynarodowy Festiwal Jazzowy, czy całkiem niedawna impreza Belgrade Calling. Wcale nie tak rzadko można pójść na koncerty wielkich gwiazd muzyki fado, bluesa, świetnych balladzistów posłuchać old boyów ale i wschodzących gwiazd rocka, itp. Ale równie chętnie, jak światowych Serbowie (i wszystkie inne narody byłej Jugosławii) słuchają wykonawców z własnego podwórka. Tu wyraźnie wyodrębniają się przynajmniej trzy nurty: folklor, turbo folk i będący tematem moich dzisiejszych rozważań eks-yu rock. Rozwój i uwielbienie dla każdego z trzech nurtów wyrasta w swoisty fenomen kulturologiczny. Folklor, którego my się zasadniczo wstydzimy uważając go  „wieśniacką” formę twórczości, jest tu bardzo ceniony – żeby nie powiedzieć hołubiony.  Myślę, że nie przesadzę jeśli powiem, że w każdej rodzinie jest przynajmniej jedna osoba mająca w swym życiorysie przygodę z folklorem w formie udziału w zespole folklorystycznym. Młodzież nie wstydzi się przyznać, że tańczy (gra) w takich zespołach – ba jest to nawet forma image (i sposób na zwiedzenie świata!), a kto choć raz widział występy bałkańskich zespołów folklorystycznych doskonale wie, że „przebieranie nogami” w rytm ognistej często muzyki jest tylko wbrew pozorom łatwe www.youtube.com/watch?v=Bo8B3vth2Q4&feature=relmfu , a czasem nawet graniczy z akrobacjami. Oglądając występy zespołów folklorystycznych trudno się oprzeć urokowi pięknych strojów ludowych z różnych regionów Serbii, ale i tańców oddających nie tylko mentalność mieszkańców danego regionu: słynący z mężności i dostojności (i ponoć braku talentu do śpiewania i tańcaJ) Czarnogórcy twardo stąpając po ziemi w powadze wykonują swoje tańce www.youtube.com/watch?v=O8LXrsrwE7Y, pogodniejsze są tańce z Zachodniej Serbii www.youtube.com/watch?v=NBHMgfJAB4g&feature=related,  „lekkie”  z serca Serbii tj. Sumadiji www.youtube.com/watch?v=tVaUo-DApwo&feature=related  i   na koniec całkiem już wesołe,  tańce Wołochów, www.youtube.com/watch?v=IuIBEml0yr0. Tym, co lubią wiedzieć więcej, zdradzę, że o Wołochach, a właściwie Wołoszkach,  niegdyś mówiono, że  zajmują się magią, skore są do uciech cielesnych i prowadzą rozwiązłe życie. Często taniec był wyrazem historycznych uwarunkowań:

www.youtube.com/watch?v=6bnOfLeNaVU – tzw. głuche   kolo z regionu Lika, www.youtube.com/watch?v=edWS12rsc20&feature=related – czy też nieme kolo z Glamocy. Dlaczego niema? Powstało w czasach, gdy Serbia była pod panowaniem tureckim:  najeźdźca zabraniał spotkań i zabaw – ludność radziła więc sobie jak umiała: zrezygnowano z instrumentów, których dźwięk niósł się daleko i mógł ściągnąć nieproszonych gości, a rytm melodii wybijano głośnymi przytupami. Z kolei w tańcach z okolicy miejscowości Vranje, na południu Serbii, www.youtube.com/watch?v=Tae1GuzUccY&feature=related  - i strój i niektóre elementy zarówno tańca, jak i muzyki zdradzają wyraźne tureckie wpływy.    

Kończąc blok o folklorze muszę (chcęJ) powiedzieć, że można folklor lubić lub nie, ale jednak nie można nie być pod wrażeniem widząc jak na scenę przy okazji występu każdego szanującego się zespołu folklorystycznego wchodzą cztery pokolenia graczy: maluchy, młodziki (tancerze do czternastego roku życia, juniorzy i weterani - tancerze, którzy ze względu na wiek i obowiązki nie mogą na co dzień aktywnie stanowić trzonu zespołu, ale podczas niektórych koncertów chętnie pokazują swoje umiejętności.  Naprawdę imponujące!

Na turbo folku, jako machinie niszczącej wszelki gust zarówno muzyczny, jak i każdy inny aspekt dobrego smaku, skupię się innym razem. W każdym bądź razie, za każdym razem, gdy siłą rzeczy zmuszona jestem spojrzeć na ekran (zdjęcie), gdzie się akurat prezentują pólnagie „diwy” turbo folku (one same mówią o sobie ikony!!) w moim całym jestestwie oddzwania ostrzeżenie: uwaga parada potworów! uwaga parada potworów!

A teraz o czymś wręcz nieprawdopodobnym! Każdy kto choć trochę interesuje się Bałkanami, a precyzyjniej krajami byłej Jugosławii nie mógł się nie zetknąć, jeśli nie ze zjawiskiem, to przynajmniej z pojęciem jugonostalgii. Jugonostalgia niejedno ma imię, a jedno z nich to jugonostalgiczność za muzyką „ze starych dobrych czasów”.  Stare dobre czasy, w których kwitło wspólne drzewo życia ex-yu rock sceny to okres mniej więcej od 1960 roku do 1991. Wtedy powstały zespoły, których piosenki śpiewa się do dziś. I nie byłoby w tym nic dziwnego, bo przecież w Polsce czterdziestolatki też śpiewają piosenki swoich idoli z młodości, podobnie jak piećdziesięciolatki czy sześćdziesięciolatki swoich. Ale piosenki przodujących zespołów fali ex yu rock śpiewa każdy – i ten kto miał wtedy 10 lat i ten kto ma dziś 10 lat. I ci wszyscy pomiędzy także.  W ubiegłym roku byłam na koncercie założonej w 1985 roku sarajewskiej pop rockowej grupy Crvena Jabuka. Koncert odbył w na chorwackiej wyspie Korcula. Cała publiczność - składająca się zasadniczo z małolatów, które nie mogą pamiętać z autopsji czasów największej świetności zespołu, śpiewała jednym głosem „Niko nije lud da spava” (Nikt nie oszalał, żeby spać) www.youtube.com/watch?v=m4BJS4sloMg pół roku później wstąpiłam na koncert tejże samej grupy w Belgradzie... znowu to samo: kilka tysięcy osób w wieku od 6-76 niczym dobrze wyszkolone wojsko śpiewa ile sił w płucach Nekako s proljeća (Jakoś tak na wiosnę)

www.youtube.com/watch?v=s2QvLMgNKag&feature=related. I już nie ważne, jak nazywają się języki powstałe z tego jednego wspólnego serbskochrwackiego, bo wszyscy są poliglotami znającymi wszystkie ex yu języki i bez oporu śpiewają Jazz ba

 http://www.youtube.com/watch?v=2Xp649xz7A8.

Dokładnie tak samo jest z innymi zespołami należącymi do ex yu fali . Na hasło „S one strane ulice stanuju devojcice” (Z tamtej strony ulicy mieszkają dziewczyny) każdy niemalże odpowie: A Zabranjeno pušenje i zaczyna nucić: www.youtube.com/watch?v=2Xp649xz7A8. Parni valjak? Ależ oczywiście: www.youtube.com/watch?v=bSsB4A1bLco&feature=related

Do najpopularniejszych „wiecznych” ex yu zespołów należą oprócz już wymienionych, Električni orgazam, Pekinška Patka, Leb i so, Kerber, Divlje jagode, Zabranjeno pušenje, Azra,  YU Grupa, Generacija 5, Vatreni Poljubac, Bajaga i Instruktori, EKV, Bijelo dugme, Haustor, Piloti, Plavi orkestar. Niektóre z nich znane są i w Polsce (np. Elektricni orgazam i Bijelo dugme). Inne znają Polskę, bo swoim utworami okazywały swoją solidarność z tym co się w latach osiemdziesiątych działo w Polsce – mam na mysli Azrę i ich piękną  piosenkę Poljska u mom srcu (Polska w moim sercu) www.youtube.com/watch?v=USOl4ZJYzEg.

Ex-yu piosenki najwyraźniej mają w sobie coś magicznego, a jednym z  dowodów na to są piosenki tychże zespołów nagrane w polskiej wersji językowej przez dobre polskie zespoły (projekty Yugoton i Yugopolis) np. O nic nie pytaj w wykonaniu Pawła Kukiza http://www.youtube.com/watch?v=NYEAB97T7kk czy słynne Malcziki http://www.youtube.com/watch?v=iNxDj-i-yi8.

Mówiąc o wykonawcach znanych i uwielbianych od Vardaru do Triglavu (pierwsze do to rzeka w Macedonii, drugie szczyt w Słowenii, pojęcia symbolizującego dawną wielką Jugosławię) nie można pominąć wspaniałego balladzisty Djordja Balasevicia. Balasević, obecny na estradzie ładnych parę dekad, będący doskonałym połączeniem Stachury i Wysockiego, śpiewający wspaniałe „piosenki z tekstem” ma tysiące zwolenniku, ale chyba trochę nie ma szczęścia do publiczności – jego koncerty przeplatane świetnymi komentarzami natury społeczno – politycznej, nie zawsze, a wręcz często, napotykają na oburzenie publiczności (szczególnie tej o nieco nacjonalistycznym zabarwieniu): rodzinna Wojewodina zarzuca mu , że się podlizuje Belgradowi, Belgrad, że flirtuje z Zagrzebiem... i tak dalej i tak dalej... Ale jak można go nie lubić, gdy tak urokliwie śpiewa o kogucie. Kogucie, który uwielbiał i kokoszki, ale i kaczuszki i indyczki...

www.youtube.com/watch?v=nn9NDW5QzPk&feature=related.

A skoro już wyszliśmy z rockowych klimatów to wspomnijmy przynajmniej o bośniackim zespole Hari Mata Hari i koniecznie o Dino Merlinie (ten ostatni koncertował w ubiegłym roku w Belgradzie po długiej nieobecności będącej wynikiem wojen, które się przewaliły przez Bałkany w ciągu ostatnich dwudziestu lat. W tym czasie padło wiele niepotrzebnych słów. Na szczęście i Dino i publiczność padli ofiarami amnezji i o wszystkim zapomnieli, a koncert był prawdziwym muzycznym rarytasem). Ponieważ jestem niepoprawną wielbicielką obu zespołów wytrwałym czytelnikom dedukuję dwie, moje ulubione piosenki:

Dino Merlin http://www.youtube.com/watch?v=UAxt51tp7Zs

i Hari Mata Hari: http://www.youtube.com/watch?v=YHw_VDJhess.

Opowieść o muzyce ex-yu to niezwykle wciągający i wdzięczny temat. Można o tym pisać i pisać, przytaczając kolejne linki – ale cierpliwość nawet najwytrwalszych czytelników ma swoje granice więc na do widzenia zamieszczę link z wyborem świetnych piosenek należących do fali ex-yu rocka: www.youtube.com/watch?v=8f5JrZ5NiiE&feature=related

Bawcie się dobrze!