BAŁKAŃSKIE SMACZKI

BAŁKAŃSKIE SMACZKI

Krótko po wakacjach, bo gdzieś od połowy września w Belgradzie zaczyna się unosić wszechobecny zapach pieczonej papryki, który w połowie listopada mniej więcej zostanie wyparty przez zapach kiszonej kapusty. Paprykę czuć wszędzie. Uważny obserwator zauważy też smużki dymku snujące się ponad wieloma balkonami. Zorientowani wiedzą, że to lokalne gospodynie urządziły tam prowizoryczne paleniska z blachami, gdzie opiekają papryki, nieodłączny element „zimnice” czyli wiktuałów przygotowywanych na czas zimy. Bez papryki nie ma życia, a przynajmniej posiłku: na surowo, nadziewane (mięsem, serem, ryżem i pewnie papryką!) opiekane - serwowane w czosnkowo-octowo- natkowej marynacie, kiszone, ostre, nieostre, mielone, tłuczone, suszone… i nie wiadomo, które lepsze!

Papryka to tylko preludium do zimowego szaleństwa w postaci potraw z kiszonej kapusty, smakującej zupełnie inaczej niż jej polska odpowiedniczka. W co drugiej piwnicy (jak nie częściej) - bądź w jej braku na balkonie - honorowe loże zajmują beki z kiszącą się w główkach kapustą. Królujące w zimie danie to gołąbki z kiszonej kapusty – (dla niewtajemniczonych, aby smakowały jak należy muszą się dusić cała noc!) gotowane na wędzonce i najlepiej ze współudziałem suszonych papryk! Nie należy też pogardzać wędzonym mięsem gotowanym w kapuście (tzw. weselna kapusta) – bo smakuje wyśmienicie.  Zima to czas, gdy organizm potrzebuje kalorii – to przecież nie podlega wątpliwości! – więc kaloryczna oferta jest nader bogata. Trzeba tylko wybrać między prosięciem z rożna i jagnięciną czy baraniną. Jeśli ktoś przypadkiem w nich nie gustuje, to zawsze pozostaje opcja grillowanego tzw. „mieszanego mięsa” (wieprzowe, wołowe, kurze, mielone, wędzone, kiełbaski, wątróbka w boczku – wszystko to na jednym półmisku w porcji dla jednego!). Oczywiście mowy nie ma o obiedzie bez surówki w postaci liści zimowej bohaterki czyli kapusty kiszonej, oprószonych ostrą papryką. A jak już przy surówkach jesteśmy to obowiązkowo też tursija czyli  na amen ukiszone warzywa takie jak papryka, kalafior, marchew, cebula i zielony pomidor. Surówki typu szopska, serbska, witaminowa idą wtedy delikatnie w odstawkę. A jak już sobie pojedliśmy to trzeba się „osłodzić” – tureckiego pochodzenia baklawy i tulumby wdzięczą się do smakoszy, a może jednak mazurkowe ciastka orzechowe czy naleśniczki z orzechami i cukrem? Potem już tylko kawa parzona w tygielku i kieliszeczek ziołowego „Gorzkiego liścia” na lepsze trawienie (terapia o wiele bardziej skuteczna od raphacholinu). No właśnie… a co pijemy nim dojdziemy do końca obiadu? Zaczynamy od alkoholi wysokoprocentowych – znawcy tematu wiedzą, że wybór jest niemały: morelówka, pigwówka, groszkówka, śliwowica i pewnie jeszcze z pięć innych rodzajów rakii. Obowiązują tu dwie zasady: wierności wybranemu gatunkowi oraz odstawienie rakiji w momencie, gdy na stół wjedzie główne danie – ona towarzyszy przekąskom i zupie. Później przechodzimy do win i przy nich do końca obiadu pozostajemy. Ponowny zwrot od wina do rakii zdradza natychmiast, „amatorszczyznę  delikwenta” i wywołuje pobłażliwe uśmiechy współbiesiadników (o uniesionej w niemym zdziwieniu brwi kelnera nawet nie wspomnę) – i jak mam być szczera takiej „akcji” wśród miejscowych jeszcze nie widziałam. Wina: doskonałe krajowe. Białe, czerwone, rose. Polecam te z piwnicy Radovanović, Kovacević, Mackov podrum, Radenković, Aleksandrović. To są moi faworyci ale jest też cały szereg innych – przypuszczam, że wcale niezgorszych.        

I jak po zimowych rozkoszach podniebienia (całe szczęście, że mój jakże wybiórczy słownik kulinarny nie zawiera słowa obżarstwoJ) przejść do wiosennego lub letniego menu?… Zostawiam je więc na raz kolejny. Ale, ale… wspomniałam o raphacholinie, a zapomniałam powiedzieć o medycznych właściwościach rakijki:  w celach terapeutycznych należy (tak przynajmniej twierdzą lokalnie mędrcy) codziennie na czczo stosować jeden kieliszeczek – w takich proporcjach zwalcza: niski cholesterol i wysoki cholesterol, reumatyzm, migreny, choroby tarczycy (oczywiście nadczynności i niedoczynność) i serca, łagodzi bóle i smutki i jest prawdziwym panaceum na choroby duszy i ciała… Mimo zaleceń proponuję przed użyciem się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą...

PIKANTERIJE

PIKANTERIJE

Naslov je samo mala šala na račun pogrešnih asocijacija. Ako je neko rešio da pročita ovaj tekst jer naslov nagoveštava malo tračarenja, razmenu informacija o manjim ili većim skandalima iliti razotkrivanje tuđih tajni slobodno može već ovde završiti lektiru. Pošto je Alponse de Sade je rekao da „nema razloga da se smatra da su fantazije u krevetu manje čudne od kulinarnih fantazija“  ja ću  ovu priču posveti upravo kuhinji, a ne postelji.

Polako se približavaju božićni praznici te ja polako počinjem da razmišljam o božićnjoj trpezi i jelovniku za te dane. Šta ove godine ponuditi gostima? Sa kakvim ukusima i začinima poljske kuhinje da ih upoznam, na koji način da ih razuverim da neke kombinacije ukusa na ovdašnjim prostorima pomalo nezamišljive ipak donose raskoš za nepca? Trudeći se da ne prihvatim nažalost vrlo zastupljen manir davanja raznoraznih izjava, saopštenja i deklaracija  u ime nacije i nekih tamo „nas“, odmah naglašavam da se radi o mojoj, Dagmarinoj, poljskoj kuhinji – koja se svakako zasniva na tradicionalnoj poljskoj i koja ni malo ne mari za ono što je rekao čuveni poljski aforističar Stanislav Ježi Lec da „kuvare bi trebalo podvrgnuti cenzuri“ , čak na suprot ne mogu da odolim osmehu kad se prisetim reči Džejmsa Džojsa koji je rekao da je „Bog stvorio hranu, a đavo kuvare“. Ne bih predaleko da idem u zaključcima, ali se ja sasvim dobro – ma pusti lažnu skromnost! – odlično! snalazim u kuhinji, pa... umesto kraja rečenice sledi vragolast osmeh!

Tajne božićnog stola ću odati neki drugi put – danas sledi samo kratko zagrevanje za ono što sledi za mesec i po dana. Dakle ništa bez začinjskog bilja! Moja za sad neispunjena želja jeste imati makar malecki baštuljak gde bih mogla da gajim bosiljak, mirišljavu mirođiju, nanu, vresak i još svašta ponešto. Moja velika korpa sa raznoraznim kesicama, vrećicama, flašicama i teglicama punim začina i njihovih kombinacija je podjednako važna koliko i činija sa solju.

Naravno, poljska kuhinja ne može da funkcioniše ne samo bez začina već i bez meda, namaza od borovnice (ne za upotrebu za mazanje hleba i palačinki već kao umak za dimljeni ovčiji sir, na primer), suvih šljiva i sira...za kolače naravno!

Poljska kuhinja se poprilično razlikuje (imajući na umu tradicionalnu poljsku kuhinju) od srpske – manje je u njoj mesa, nema prasetine – dok je svinjetina jako zastupljena, u principu se slabo koristi jagnjetina, ovčetina još manje, nije toliko ljuta (a odgovarajuća ljutina se postiže biberom, a ne ljutom paprikom, generalno rečeno – iako se naravno danas sve više poseže i za ljutom paprikom, pre nije bila prosto toliko dostupačna), više u njoj ima raznovrsnih čorbi (od mojih favorita navešću čorbu od kiselih krastavaca, od kiselog kupusa, od šumskih gljiva, od mirđije, od luka, od krompira, od cvekle, od ražanog brašna i mali milion drugih), krompir se sprema na sto načina (sa sve palačinkama od krompira i raznim testeninama pravljenim uz upotrebu krompira), mnogo je manje u njoj i hleba. Rado se koristi voće - i to ne samo kao dezert! – poznati specijaliteti poljske kuhinje su na primer svinjska pečenica sa suvim šljivama, slanina punjena suvim šljivama, pečenje sa nakiselim namazom od borovnice, gulaš od divljači sa jabukama iliti podvarak (bigos) – ribanac kuvan sa dodatkom raznih vrsta mesa (što više to bolje, ali bez živinskog mesa, dodatak divljači čini ga savršeno ukusnim) i gljiva začinjen... pazite! – crnim suvim vinom, suvim šljivama i medom, ponekad i orasima i naravno začinjskim biljem koje ide uz kupus.

Mešanje slatkih slanih i kiselih ukusa čini se potpuno prirodno tako da u većini kuća dobićete salatu od slatkog kupusa sa rendanom šargarepom, celerom i jabukom začinjenu pored ulja, sirćeta i soli, biberom i šećerom, zelenu salatu začinjenu pavlakom umućenom sa šećerom ili šargarepu sa jabukom i naravno mrvicom šećera (nema ništa ukusnije od kuvanih sitnih kockica šargarepe zagušćenih zaprškom sa... naravno šećerom!). Kolači? Laganog intenziteta slasti. Od najtipičnijih se mogu navesti: kolač od belog sira (koji je naravno više nalik švapskom nego feti) – sirevac ili sernik na poljskom, medenjaci neraskidivo vezani sa božićnom tradicijom, lagani voćni kolači sa voćnim želeima, palačinke sa filom od sira sa šećerom i vanilom i niz drugih.

Prisetih se jednog istinitog događaja. Pre par godina u Krakovu je bio organizovan studijski boravak za prestavnike crnogorske lokalne samouprave. Domaćini su se potrudili da gostima pokažu poljsko gostoprimstvo i da ih ugoste kako valja, te se pohvale sjajnom lokalnom kuhinjom. Pre podne su bila predavanja – muka neviđena: ne sme se pušiti, a i domaćini su skrenuli pažnju da zaista nije lepo prekidati predavača neprestanim izlascima na cigaretu, da zlo bude gore zatražili su i da se isključe mobilni telefoni – kad se radi nema priče! Nekako stigosmo do ručka – kad ono – ako hoćeš da pušiš izađi ispred restorana (a napolju -20!). Kreće ručak – čorba po izboru – ili od cvekle ili od kiselih krastavaca. Ispomeraše tanjire – neće da okuse, čekaju glavno jelo. Stiže – opet po izboru: ili pečenje sa premazom od borovnice ili piletina sa ananasom. Salata – ili kuvana šargarepa, a ko ne voli može dobiti celer sa jabukom. Nikad više nisam žalila što ne umem da slikam – trebalo je videti izraze njihovih lica! Drugog ili trećeg dana gosti su poslali najhrabrijeg u ekipi sa upitom: kad ćete prestati da nas hranite dezertima i kad ćemo konačno dobiti hranu?! Sta reći? :)

KTO CZYTA KSIĄŻKI, ŻYJE PODWÓJNIE.

KTO CZYTA KSIĄŻKI, ŻYJE PODWÓJNIE.

                                                                                                               Umberto Eco

Przed paroma dniami w Belgradzie zakończyły się Międzynarodowe Targi Książki. Duża impreza – ponad ośmiuset wystawców. Licząca się w regionie. Organizatorzy mówią, że to drugie w Europie pod względem rozmachu i ważności Targi Książki, zaraz po frankfurckich. Nie umiem tego ocenić – ale czasem (często) trzeba brać poprawkę na szacunki gospodarzy:). Ale, drugie czy nie, jest to na pewno impreza duża –w ubiegłym roku odwiedziło je ponad 250 tysięcy czytelników. Tegoroczne szacunki wciąż są nieznane.  

Książek całe zatrzęsienie. Ceny oczywiście zatrważające, rabaty malutkie. Wybór tak duży, że jak to bywa w podobnych sytuacjach szybko następuje przemęczenie materiału i nie można się już skupić, nie widzi się niczego poza plamami coraz to nowych kolorowych okładek. Aby zrobić dobry rekonesans trzeba przyjść kilkakrotnie. I byłam kilkakrotnie. Obeszłam każde stoisko czując przy każdym wzięciu do ręki dobrej książki jednakową przyjemność. Ale nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że dużo częściej miałam w ręku słabą książkę. Wiem, że o gustach się nie dyskutuje, ale jestem dość wytrawnym czytelnikiem więc...więc szkoda, że dziś każdy może sobie sam wydrukować książkę tylko dlatego, że w swoim własnym (tylko i wyłącznie) mniemaniu jest wielkim pisarzem bądź poetą! Nie wiem czy mnie bardziej irytowały czy rozmieszały „wysokonakładowe” wydawnictwa  w ilości sztuk 150 lub 200. Ale już w ogóle nie do śmiechu mi było, gdy widziałam naprawdę duże nakłady szmiry różnej maści.

Mile mnie zaskoczyła ilość „polskich tytułów” – poza tak oczywistymi tłumaczeniami jak Miłosz, Szymborska, Herbert, Kapuściński itp., można się było natknąć na elitę współczesnych polskich pisarzy i poetów np. Zagajewskiego, Wargę, Tokarczuk, Stasiuka, Pilcha, na  wznowione wydania Sienkiewicza, ale i na Bursę i Kuncewicza i jeszcze kilka zgoła niespodziewanych nazwisk. Na każdym większym stoisku obowiązkowym punktem programu była polska literatura.

Oczywiście nie skupiałam się wyłącznie na polskiej literaturze – tę jednak czytuję w oryginale. Choć nie ukrywam, że zasmucił mnie fakt, że tak mało jest tłumaczy polskiej literatury – chyba mniej niż palców u jednej ręki – a przynajmniej tylko tylu dostąpiło zaszczytu publikacji swoich tłumaczeń. Bo cóż to za mistrz, który własnego czeladnika nie wykształcił – a niektórzy mistrzowie translacji są już wiekowi więc pora nie tylko na własnego, ale i na czeladnika czeladnika... Ale..

Penetrując stoiska ulubionych wydawców – mając niestety na uwadze ograniczone zasoby własnego portfela -  zdecydowałam się na zakup książek kilku serbskich pisarzy: zbiorek świetnych opowiadań Jeleny Lengold pt. Vasarski madjonicar (Festynowy magik) -  według mnie to jedna z najlepszych współczesnych autorek opowiadań (pisze także całkiem niezłą poezję i dobrą prozę). Wymieniony tu zbiorek został nagrodzony kilkoma prestiżowymi nagrodami, na które jak najbardziej zasłużył. Serbscy krytycy wielokrotnie akcentowali, że J. Lengold jest mistrzynią w budowaniu konstrukcji psychologicznej swych  postaci, portrety jej bohaterów są świetnie dopracowane ,  a sytuacje rozbudowane i nasycone emocjami.

Kolejna książka, która wzbogaciła moją biblioteczkę to również zbiór opowiadań, tym razem Aleksandra Tismy pt. Skola bezboznistva (Szkoła świętokradztwa). Do zakupu tej książki skłoniła mnie wcześniej przeczytana powieść tegoż autora pt. Knjiga o Blamu (Książka o Blamie) – smutna, okrutna, pozbawiona ozdobników i eufemizmów opowieść o losie Żydów mieszkających tuż prze II wojną oraz w czasie wojny i tuż po niej w Nowym Sadzie i Wojewodinie. Skola bezboznistva to również  wędrówka w głąb  mało znanych obszarów, które równolegle zamieszkują ofiary i kaci i próba odpowiedzi na pytanie czym jest egzystencja i jak ma się do kwestii tożsamości. Tę książkę polecam czytelnikom, których nie przerażają makabryczne i realistyczne opisy śmierci, życia i istnienia.

Svetozar Basara -  codziennie czytam jego krótkie felietoniki w dzienniku Danas. Pisarz, dla którego nie ma tematów tabu. Drwi, ośmiesza, czasami wulgaryzuje i otwarcie nazywa zjawiska i dewiacje, istnienia, których starają się nie widzieć rzesze jego rodaków. Zdecydowałam się na kupno książki pt. Dugovecnost (Długowieczność). To powieść stanowiąca metaforyczny obraz Serbów i ich charakterów wyłaniający się ze zderzenia światopoglądów rozgoryczonego krytyka serbskiego nowoczesnego  turbo stylu życia  i serbskiego super patrioty. By groteska była większa obaj pracują we frankfurckim ZOO, gdzie karmią małpy. Sam Basara o powieść określa jako komedię del’arte.

I na koniec książeczka niezwykła: Dusan Puaca i jego Konjotrk u vremenu (Koniokłus w czasie). Pięknie wydany zbiorek kilkudziesięciu opowiadań, których bohaterami są słynne... konie! Wśród plejady sławnych koni znaleźli się i dwaj przedstawiciele „naszej nacji” – koń majora Hubala i Jana III Sobieskiego. Każde opowiadanie napisane jest ze swadą i dużą dawką dowcipu (autor jest znanym satyrykiem) – a ponadto zawiera sporo elementów edukacyjnych zaserwowanych w zupełnie bezbolesny sposób :) Oryginalny pomysł literacki i dobre teksty to nie jedyne walory tej książki – na uwagę zasługują piękne ilustracje ozdabiające każde z opowiadań. Mam nadzieję, że to autorskie wydanie zwróci uwagę jakiegoś tłumacza literatury serbskiej w Polsce.

W tym samym czasie, gdy w Belgradzie odbywały się „oficjalne” Międzynarodowe Targi Książki, po raz piąty zorganizowana została jeszcze jedna jednodniowa impreza założona w hołdzie książce: Alternatywne Targi Książki Ivana Colovicia. Dla niewtajemniczonych: Ivan Colović to jeden z najbardziej znanych serbskich socjologów i kulturoznawców (on sam się obrusza nieco na to ostatnie określenie, ale niewątpliwie - choć nie formalnie,  to jednak faktycznie - jest kulturoznawcą), autor m.in. opracowania Bałkany. Terror kultury. Na tych Targach, gdzie zamiast „dzień dobry” usłyszeliśmy  dowcipne: „Jestem Ivan. Ivan Colović!” prezentowało się wydawnictwo tegoż  tj. seria Biblioteka XX wieku – czyli niezbędnik każdego, kto choć trochę interesuje się socjologią, psychologią, etnologią i etnografią, kulturoznawstwem, Bałkanami itp.. itd. – a więc interesującego się zjawiskami i mechanizmami rządzącymi współczesnym światem. Seria niezwykle prestiżowa, podobnie jak sama impreza. Warto zaznaczyć, że wśród opublikowanych autorów znalazł się m.in. Krzysztof Czyżewski.

A na koniec? Jeden aforyzm Georga Lichtenberga: „Książka jest lustrem; gdy zajrzy do niej małpa, nie odzwierciedli ona apostoła”.

  

TOPLA PRIČA O HLADNOM BALTIKU

TOPLA PRIČA O HLADNOM BALTIKU

Baltik nije ni toplo ni pitomo more. Istini za volju nije ni naročito slano. No, ipak je more koje se ume uvući duboko pod kožu. Ko je imao priliku da bar jednom prošeta baltičkom obalom, da mu zlatni, topli (a jos češće gladan) sipkav pesak obgrli stopala dok se galebovi nemirno dozivaju ili da vidi pravu buru, bes vodene stihije, poželeće da se još bar jednom vrati, pa još jednom, i još jednom, i tako u beskraj.

Ima par stvari koje su neraskidivo vezane za Baltik i samo za njega.

Baltičko zlato - ćilibar

Više puta sam videla čuđenje sagovornika kad sam pričala gde i kad se može naći ćilibar. Onda bih čula neizostavno pitanje: „Pa otkud to? “

Dakle, gde i kad? Najbolje u jutarnjim satima, odmah posle bure. Treba polako ići duž obale i pažljivo posmatrati mesto, liniju gde talasi dolaze do kopna pa se nazad uvlače u more: baš tu se mogu naći komadići – i manji, a ako imaš sreće i veći – ćilibara. Treba reagovati munjevito jer ako ste mislima na nekom drugom mestu talasi će oduzeti ono što su vam upravo darovali. Baltički ćilibar je organskog porekla i nastao je pre bar 40 miliona godina. Ćilibar je zapravo skamenjena smola iscurela iz ispucalih grana drveća i panjeva.

Na baltičkim plažama se najčešće može naći žuti ćilibar – mnogo ređe crvenkast i zelenkast. Koliko je prozračan zavisi od količine mehurića vazduha koje se u njemu nalaze. Najdragoceniji komadići su oni sa zarabljenim mušicama i biljkama.

Najveći komad ćilibara ikada nađen na baltičkoj obali bio je težak 9,5 kg.

Ćilibar se koristi u razne svrhe – za prelep i veoma skupocen nakit, ali i u medicinske svrhe. Veruje se da ogrlice od ćilibara sprečavaju glavobolju i grlobolju, dok savremena litoterapija preporučuje da se od njega pravi alkoholni napitak koji je od velike koristi u lečenju štitne žlezde, bolesti grla i promuklosti i na kraju od velike je pomoći u lečenju reume. Koristi se takođe u izradi kozmetike.

Kada uzmete ćilibar u ruke odmah ćete osetiti njegovu toplinu – protrljan rukama počinje da prelepo miriše.

Ćilibarska odaja

Sa baltičkim ćilibarom vezuje se još jedna priča – istorija nestale tokom II svetskog rata Ćičibarske odaje. Ćilibarska odaja je zapravo kompletno opremljena soba čiji je enterijer u celini napravljen od ćilibara. Opremu je kod gdanjskih zlatara 1701.god. naručio Fridrih I. Radovi su trajali 11 godina. Sobu je osmilio majstor ćilibarskog zanata Andreas Šliter dok su se izradom bavili prvo Gotfrid Volfram, a kasnije dva druga zlatara iz Gdanjska tj. Gotfrid Turau i Ernest Šaht. Napravili su pravo remek-delo: sobu dimenzija 10,5 x 11,5 čiji su zidovi bili prikriveni veoma pažljivo odbaranim i obrađenim komadićima ćilibara koji su se ređali u reljefe i grbove, figure i figurice. Kada je Petar I Veliki ugledao odaju tokom posete Pruskoj ponestalo mu je daha od oduševljenja, te mu je Fridrih Vilhelm poklonio odaju u znak prijateljstva i upravo sklopljenog saveza. Odaje je prenesena u Sankt Peterburg, gde je prvo smeštena u Letnjem pa u Zimskom dvorcu. Odaja je kasnije proširena za nameštaj, ogledala i kandelabre. Carica Elizabeta je 1755.god. prebacila Ćilibarsku odaju u dvorac u Carskom selu.

Nažalost, Ćilibarska odaja nije oduševila samo careve već i fašiste. Nemci su je ukrali 1941. godine i u kutijama prebacili u Kraljevski grad (danas Kalinjingrad), gde su je držali do 1944. Tad je odaja evakuisana – ponovo je upakovana u kutije i sakrivena u lagumima zamka. Ovde joj nestaje trag.  Kada je Crvena armija u aprilu 1945.god osvojila zamak odaje nije više bilo. Postoje razne teorije o sudbini Ćilibarske odaje. Za njom su godinama tragali radnici poljskog, nemačkog (istočnog i zapadnog) i sovjetskog ministarstva kulture, pripadnici specijalnih službi i hiljade amatera. Korišćene su usluge vidovnjaka i radijesteta.

Pričalo se da Ćilibarska odaja može biti sakrivena na raznim lokacijama u Poljskoj (npr. Krakovu), u Kraljevskom gradu. Tražena je na nemačkom brodu Vilhelm Gustlof koji je potopljen na Baltiku 1945., priča se i da je odaja bila premeštana avionom koji se srušio u jezero blizu Rogoba ili da je potopljena u nekom od finskih jezera. Neki kažu da je potopljena u Baltiku. Nije isključeno ni da je Ćilibarsku odaju progutala vatra za vreme požara Zamka u Kraljevskom gradu koji su bombardovali saveznički avioni ili za vreme napada Crvene armije u aprilu 1945.godine.

Kopija Ćilibarske odaje koja je stavljena na uvid 2003.god (radovi na rekonstrukciji su započeti još 1979.god. i njena izrada je koštala 11,5 mln dolara!) nalazi se u dvorcu u Carskom selu.  

Avanturisti ne odustaju i i dalje tragaju za originalnom Ćilibarskom odajom, verujući da ipak nije uništena. Možda će ovaj tekst inspirisati još nekog ko će krenuti tragom odaje i imati više sreće od drugih?

Poljske Bele planine ili O pokretnim dinama

Prava baltička osobenost jeste živ pesak odnosno pokretne dine koje se nalaze u okviru Slovinjskog nacionalnog parka blizu odmarališta Leba. Dine se nalaze na prostoru koji je stvorilo more i Lepsko jezero. Dine se neprestano pomeraju brzinom od oko 10m godišnje. Odlazak na dine prava je atrakcija – odjednom smo istovremeno na moru, u pustinji, na jezeru i u močvari. Dine, koji neki zovu poljskom Belom planinom, ostaci su skadinavskog lednjaka. Nekad su lokalni stanovnici pokušavali da pobede pesak i vetar. Tokom bura, koje na Baltiku nisu retkost, dine su uništavale sve na šta bi naišle na svom putu – čupale drveće, zatrpavale sela. Kasnije su ljudi odustali od borbe sa peščanim planinama koje su ušle u sastav Slovinskog nacionalnog parka. Najveći vrh Bele planine jeste Lencka dina (ok. 42 m nadmorske visine) odakle se pruža prelep vidik na dine, Baltik i Lepsko jezero.

Neverovatan je utisak kad nakon turističke putanje od 5km, koja zahteva dobru kondiciju jer nije ni malo jednostavno peti se na peščane planine kad zemlja (čitaj: pesak) beži ispod nogu, ugledate more. Sjajna je avantura naći se odjednom usred evropske pustinje – pogledati oko sebe i videti samo beo pesak, osetiti vetar na licu, miris soli i vlage koja nagoveštava blizinu mora i razočaranje kad se popnete na nov peščani vrh i shvatite da opet sem peska ne vidite ništa i da do cilja koji nagoveštava miris vetra morate savladati još koji kilometar peska. A onda ugledate talase se belim grivama i niko, ama baš niko, ne može se odupreti želji da potrči, da onako kako stoji, u odeći, utrči u vodu, da ne mareći za hladnu vodu pobegne od peska, nakvasi slanom vodom ruke i lice , i da se radosno nasmeje.

Međutim, dine nisu poznate samo po prirodnim atrakcijama. Ovde su tokom II Svetskog rada Nacisti uvežbavali svoje vojne jedinice za rat u Africi, a danas se može razgledati poligon na kome su Nemci vršili raketne probe.

http://www.youtube.com/watch?v=pf4NkyC3gjY&feature=relate

http://www.youtube.com/watch?v=mPOlT89YkDQ

I za kraj jedna hladna – no uzimajući u obzir uspomene iz mladosti, ipak topla priča. Da li ste ikad klizali po moru? Da li ste ikad vozili kola po zamrznutom moru? E pa na Baltiku je to moguće! Kad je zima malo jača (kada temperatura nekih desetak dana dostiže –25 stepeni) jedan deo Baltika se zaledi. A kad se zaledi toliko da sve dokle dosežete pogledom ne možete ugledati vodu to je znak je započeta sezona klizanja na Baltiku. Samo onaj ko je bar jednom iskusio šta znači kad ti je vetar savezni, šta znači uhvatiti zamah i dati sebi oduška kližuci kilometrima napred i napred, sve dok vam ne ponestane snage, znaće o čemu govorim. Taj se osećaj ne može opisati rečima – ovo jedinstvena prilika da osetite posebnu vrstu harmonije sa prirodom i pripadnost mikrokosmosu. Probajte, najavljuju veoma jaku zimu!