O JEDNOM KRATKOM PUTOVANJU

O JEDNOM KRATKOM PUTOVANJU

Da sam slikar imala bih neponovljivu priliku da naslikam pravu poljsku jesen odnosno da sam pesnikinja napisala bih predivnu pesmu o magli koja ljubi grad... U Varšavi me je sačekala užasna magla, hladna i vlažna. U startu je zarobila ne samo moj pogled već i celu mene. Dakle nije nimalo lako biti Alisa – nadam se samo da „njena“ magla bar nije bila hladna. Ko se ikad našao po takom vremenu u Poljskoj znaće o čemu govorim i može zamisliti novembarsko jutro kada s vremena na vreme dune vetar toliko hladan da se krv u venama zaledi, a sitna, sitna kišica koja „potpomaže“ maglu dosadna je i neprijatna poput komaraca. Poljaci zovu takvo vreme: barowa pogoda(barsko vreme): namenjeno samo da se sedne u nekom polumračnom baru, naruči piće i izvuče iz dubine duše neke bolne (po mogućnosti ljubavne) uspomene pa provede ceo dan za šankom.  

To je bila Varšava. Vroclav je pokazao lepše lice poljske jeseni i poklonio mi je prelep suncan dan. Vroclav sam otkrila tek pre par godina. Tad sam pomislila po prvi put da je to grad  gde bih volela da živim – ovo je grad po mojoj meri. Ravan, sa velikim prepoznatljivim gradskim jezgrom, čaroban sa svim svojim prelepim šarenim zgradama. Po meni je Vroclav najurbaniji poljski grad. Ima tu mnogo stvari koje vredi pogledati i mnogo mesta na koje vredi otići. Jedno od njih (i jedno od mojih omiljenih) jeste jevrejski restoran Mleczarnia (u doslovnom prevodu Mlekara). Atmosfera je neverovatna. Ne možeš se odupreti utisku da u trenutku kad zatvoris vrata ulaziš u neki drugi, paralelni prostor i vreme. Ne umem rečima opisati emocije koje taj restoran budi. Nekako je nestvaran kao i sve u njemu – pa i veoma intenzivan miris cimeta koji nadražuje sva čula. Zatekla sam se tamo pre godinu ili dve jednog kišnog jutra. Kiša je lila kao iz kabla. Restoran ionako polumračan bio je tog jutro mračniji nego ikada. Po zidovima su igrale senke koje su bacali plamičci upaljenih sveća. Mirisala je vlaga. Činilo se da je žamor razgovora pomešan sa poluglasnom muzikom nekako organski spojen za mesto. Čuje se nekoliko jezika – društvo iza mene naizmenično koristi engleski, španski i portugalski. Ne mogu da odolim da ih ne pogledam. Okrećem se polako. Sliku je dopunio jedinstveni osećaj. Bilo je poput nekog veoma jakog flashback-a! Prelepa Crnkinja, miris kise, prigušena muzika i... plantaža trske! Da li je to scena iz nekog filma? Možda iz nekog prošlog života? Ili možda samo delić sekunde projektovan pod utiskom polumračne sobe, portugalskog jezika, prigušene muzike i mirisa đumbira pomešanog sa mirisom voska? Ne znam... bilo je jako - nikad pre i posle doživljeno. Od tad svaki put kad sam u Vroclavu idem u Mlekaru u nadi da će se ono predivno snoviđenje ponoviti...

Ovo neće biti dug boravak. U suštini volim kratka putovanja – ne stigne da ti u jednom mestu bude dosadno, a eto već ideš dalje. Utisci i uspomene su jake...ne rasplinu se u vremenu. I bez obzira na kratkoću boravka čak i u poznatim mestima moguće je otkriti nešto novo. Ovaj put je to bilo jedno staro jevrejsko groblje – nisam sigurna koliko se o groblju može reci da je lepo, ali je ovo bilo upravo tako. Dok sam šetala među, uglavnom, zapuštenim grobovima pomislila sam da do sad nisam shvatila koliko lepa može biti seta. Jer je lepota ovog mesta bila skrivena upravo u osećaju tuge koja je bila svugde – pa čak i u vazduhu. Dan je bio pomalo maglovit (da, da – sustigla me je magla i u Vroclavu!). Bilo je tako tiho – tišina je bila nekako gusta pa se na momente nisam mogla odupreti utisku da ako poželim mogu da je dodirnem. Šetala sam među alejama i razmišljala da sam se upravo našla u jednom velikom gradu koji je zarobio tela mnogih generacija, razmišljala sam o tome gde su sad njihove duše. Da li i dalje u Vroclavu ili su možda skroz negde drugde – Krakovu, Lodju, Jerusalimu? Jedan zaboravljen grad, prikriven opalim lišćem, zagrljen maglom. Neki su grobovi imali imena i datume, drugi samo brojeve – to su verovatno bili oni najsiromašniji, oni imućniji imali su ispisana imena i datume (danas tako nebitne!), dok su bogataši sebi osigurali male kapele. I čemu sve to? Sto pedeset godina kasnije podjednako su zaboravljeni, izgubljeni u sećanju. Nestali su. Nekad su mnogi od njih kreirali svet a sad neko šeta među njihovim grobovima i ni o čemu nema pojma, a jedino što može učiniti jeste da se zamisli kako je vreme prolazno.  Bilo mi je žao što me je hladnoća brzo oterala sa tog mesta gde se vreme zaustavilo – izašla sam nekako razočarana što nisam ugledala ono sto sam podsvesno od početka očekivala – žene u dugim haljinama koje nose male kišobrane, gospodu u odelima sa produzenim sakoima i  šeširima na glavi. Na groblju sam bila samo ja, koja se u svojoj modernoj jakni i sa Prada torbom totalno nisam uklapala u „život“ tog umrlog mesta pa nije ni čudo sto sam se u jednom momentu i osetila kao uljez. Kasnije, ceo dan sam bila pod utiskom tišine koju sam doživela, sve mi se činilo toliko bučno i neumesno, toliko grubo i nepristojno prema onom skrivenom iza visokog zida „zaboravljenom gradu mrtvih“. Napravila sam čak i par slika – ali su one samo „ravne površine“ viđenog, bez dubine onog sto sam osetila.

Vroclavski izlet pamtiću još po nečemu - koncertu škotske bluz grupe Gerry Jablonski and The Electric Band. Koncert je bio sjajaj! Ali je doživljaj bio neverovatan ne samo zbog odlične muzike. Na sceni 4 muzičara – a u publici nas četvoro! U početku je sve to izgledalo skroz čudno i pomalo sablasno – no muzičari su bili pravi profesionalci te su odsvirali koncert kao da je u publici nas 4000! Još mi se nikad nije desilo da sam dobila koncert maltene samo za sebe! A svirali su tako dobar bluz!

Vroclav nudi mnoge različite sadržaje. I za klasične ukuse i za one malo avangardnije. Ko pažljivo pregleda ponudu shvatiće zašto se o Vroclavu sve češće kaže da je kulturna prestonica Poljske odnosno zašto ovaj grad konkuriše ze zvanje Evropske prestonice kulture u 2016 godini. A ja? Pošto vreme brzo prolazi, a zadovoljstva uglavnom kratko traju i moje malo putovanje je gotovo. Sad ću ga spakovati u koferče sa uspomenama, a u narednih par dana isplanirati novo.

BAŁKAŃSKIE SMACZKI

BAŁKAŃSKIE SMACZKI

Krótko po wakacjach, bo gdzieś od połowy września w Belgradzie zaczyna się unosić wszechobecny zapach pieczonej papryki, który w połowie listopada mniej więcej zostanie wyparty przez zapach kiszonej kapusty. Paprykę czuć wszędzie. Uważny obserwator zauważy też smużki dymku snujące się ponad wieloma balkonami. Zorientowani wiedzą, że to lokalne gospodynie urządziły tam prowizoryczne paleniska z blachami, gdzie opiekają papryki, nieodłączny element „zimnice” czyli wiktuałów przygotowywanych na czas zimy. Bez papryki nie ma życia, a przynajmniej posiłku: na surowo, nadziewane (mięsem, serem, ryżem i pewnie papryką!) opiekane - serwowane w czosnkowo-octowo- natkowej marynacie, kiszone, ostre, nieostre, mielone, tłuczone, suszone… i nie wiadomo, które lepsze!

Papryka to tylko preludium do zimowego szaleństwa w postaci potraw z kiszonej kapusty, smakującej zupełnie inaczej niż jej polska odpowiedniczka. W co drugiej piwnicy (jak nie częściej) - bądź w jej braku na balkonie - honorowe loże zajmują beki z kiszącą się w główkach kapustą. Królujące w zimie danie to gołąbki z kiszonej kapusty – (dla niewtajemniczonych, aby smakowały jak należy muszą się dusić cała noc!) gotowane na wędzonce i najlepiej ze współudziałem suszonych papryk! Nie należy też pogardzać wędzonym mięsem gotowanym w kapuście (tzw. weselna kapusta) – bo smakuje wyśmienicie.  Zima to czas, gdy organizm potrzebuje kalorii – to przecież nie podlega wątpliwości! – więc kaloryczna oferta jest nader bogata. Trzeba tylko wybrać między prosięciem z rożna i jagnięciną czy baraniną. Jeśli ktoś przypadkiem w nich nie gustuje, to zawsze pozostaje opcja grillowanego tzw. „mieszanego mięsa” (wieprzowe, wołowe, kurze, mielone, wędzone, kiełbaski, wątróbka w boczku – wszystko to na jednym półmisku w porcji dla jednego!). Oczywiście mowy nie ma o obiedzie bez surówki w postaci liści zimowej bohaterki czyli kapusty kiszonej, oprószonych ostrą papryką. A jak już przy surówkach jesteśmy to obowiązkowo też tursija czyli  na amen ukiszone warzywa takie jak papryka, kalafior, marchew, cebula i zielony pomidor. Surówki typu szopska, serbska, witaminowa idą wtedy delikatnie w odstawkę. A jak już sobie pojedliśmy to trzeba się „osłodzić” – tureckiego pochodzenia baklawy i tulumby wdzięczą się do smakoszy, a może jednak mazurkowe ciastka orzechowe czy naleśniczki z orzechami i cukrem? Potem już tylko kawa parzona w tygielku i kieliszeczek ziołowego „Gorzkiego liścia” na lepsze trawienie (terapia o wiele bardziej skuteczna od raphacholinu). No właśnie… a co pijemy nim dojdziemy do końca obiadu? Zaczynamy od alkoholi wysokoprocentowych – znawcy tematu wiedzą, że wybór jest niemały: morelówka, pigwówka, groszkówka, śliwowica i pewnie jeszcze z pięć innych rodzajów rakii. Obowiązują tu dwie zasady: wierności wybranemu gatunkowi oraz odstawienie rakiji w momencie, gdy na stół wjedzie główne danie – ona towarzyszy przekąskom i zupie. Później przechodzimy do win i przy nich do końca obiadu pozostajemy. Ponowny zwrot od wina do rakii zdradza natychmiast, „amatorszczyznę  delikwenta” i wywołuje pobłażliwe uśmiechy współbiesiadników (o uniesionej w niemym zdziwieniu brwi kelnera nawet nie wspomnę) – i jak mam być szczera takiej „akcji” wśród miejscowych jeszcze nie widziałam. Wina: doskonałe krajowe. Białe, czerwone, rose. Polecam te z piwnicy Radovanović, Kovacević, Mackov podrum, Radenković, Aleksandrović. To są moi faworyci ale jest też cały szereg innych – przypuszczam, że wcale niezgorszych.        

I jak po zimowych rozkoszach podniebienia (całe szczęście, że mój jakże wybiórczy słownik kulinarny nie zawiera słowa obżarstwoJ) przejść do wiosennego lub letniego menu?… Zostawiam je więc na raz kolejny. Ale, ale… wspomniałam o raphacholinie, a zapomniałam powiedzieć o medycznych właściwościach rakijki:  w celach terapeutycznych należy (tak przynajmniej twierdzą lokalnie mędrcy) codziennie na czczo stosować jeden kieliszeczek – w takich proporcjach zwalcza: niski cholesterol i wysoki cholesterol, reumatyzm, migreny, choroby tarczycy (oczywiście nadczynności i niedoczynność) i serca, łagodzi bóle i smutki i jest prawdziwym panaceum na choroby duszy i ciała… Mimo zaleceń proponuję przed użyciem się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą...

PIKANTERIJE

PIKANTERIJE

Naslov je samo mala šala na račun pogrešnih asocijacija. Ako je neko rešio da pročita ovaj tekst jer naslov nagoveštava malo tračarenja, razmenu informacija o manjim ili većim skandalima iliti razotkrivanje tuđih tajni slobodno može već ovde završiti lektiru. Pošto je Alponse de Sade je rekao da „nema razloga da se smatra da su fantazije u krevetu manje čudne od kulinarnih fantazija“  ja ću  ovu priču posveti upravo kuhinji, a ne postelji.

Polako se približavaju božićni praznici te ja polako počinjem da razmišljam o božićnjoj trpezi i jelovniku za te dane. Šta ove godine ponuditi gostima? Sa kakvim ukusima i začinima poljske kuhinje da ih upoznam, na koji način da ih razuverim da neke kombinacije ukusa na ovdašnjim prostorima pomalo nezamišljive ipak donose raskoš za nepca? Trudeći se da ne prihvatim nažalost vrlo zastupljen manir davanja raznoraznih izjava, saopštenja i deklaracija  u ime nacije i nekih tamo „nas“, odmah naglašavam da se radi o mojoj, Dagmarinoj, poljskoj kuhinji – koja se svakako zasniva na tradicionalnoj poljskoj i koja ni malo ne mari za ono što je rekao čuveni poljski aforističar Stanislav Ježi Lec da „kuvare bi trebalo podvrgnuti cenzuri“ , čak na suprot ne mogu da odolim osmehu kad se prisetim reči Džejmsa Džojsa koji je rekao da je „Bog stvorio hranu, a đavo kuvare“. Ne bih predaleko da idem u zaključcima, ali se ja sasvim dobro – ma pusti lažnu skromnost! – odlično! snalazim u kuhinji, pa... umesto kraja rečenice sledi vragolast osmeh!

Tajne božićnog stola ću odati neki drugi put – danas sledi samo kratko zagrevanje za ono što sledi za mesec i po dana. Dakle ništa bez začinjskog bilja! Moja za sad neispunjena želja jeste imati makar malecki baštuljak gde bih mogla da gajim bosiljak, mirišljavu mirođiju, nanu, vresak i još svašta ponešto. Moja velika korpa sa raznoraznim kesicama, vrećicama, flašicama i teglicama punim začina i njihovih kombinacija je podjednako važna koliko i činija sa solju.

Naravno, poljska kuhinja ne može da funkcioniše ne samo bez začina već i bez meda, namaza od borovnice (ne za upotrebu za mazanje hleba i palačinki već kao umak za dimljeni ovčiji sir, na primer), suvih šljiva i sira...za kolače naravno!

Poljska kuhinja se poprilično razlikuje (imajući na umu tradicionalnu poljsku kuhinju) od srpske – manje je u njoj mesa, nema prasetine – dok je svinjetina jako zastupljena, u principu se slabo koristi jagnjetina, ovčetina još manje, nije toliko ljuta (a odgovarajuća ljutina se postiže biberom, a ne ljutom paprikom, generalno rečeno – iako se naravno danas sve više poseže i za ljutom paprikom, pre nije bila prosto toliko dostupačna), više u njoj ima raznovrsnih čorbi (od mojih favorita navešću čorbu od kiselih krastavaca, od kiselog kupusa, od šumskih gljiva, od mirđije, od luka, od krompira, od cvekle, od ražanog brašna i mali milion drugih), krompir se sprema na sto načina (sa sve palačinkama od krompira i raznim testeninama pravljenim uz upotrebu krompira), mnogo je manje u njoj i hleba. Rado se koristi voće - i to ne samo kao dezert! – poznati specijaliteti poljske kuhinje su na primer svinjska pečenica sa suvim šljivama, slanina punjena suvim šljivama, pečenje sa nakiselim namazom od borovnice, gulaš od divljači sa jabukama iliti podvarak (bigos) – ribanac kuvan sa dodatkom raznih vrsta mesa (što više to bolje, ali bez živinskog mesa, dodatak divljači čini ga savršeno ukusnim) i gljiva začinjen... pazite! – crnim suvim vinom, suvim šljivama i medom, ponekad i orasima i naravno začinjskim biljem koje ide uz kupus.

Mešanje slatkih slanih i kiselih ukusa čini se potpuno prirodno tako da u većini kuća dobićete salatu od slatkog kupusa sa rendanom šargarepom, celerom i jabukom začinjenu pored ulja, sirćeta i soli, biberom i šećerom, zelenu salatu začinjenu pavlakom umućenom sa šećerom ili šargarepu sa jabukom i naravno mrvicom šećera (nema ništa ukusnije od kuvanih sitnih kockica šargarepe zagušćenih zaprškom sa... naravno šećerom!). Kolači? Laganog intenziteta slasti. Od najtipičnijih se mogu navesti: kolač od belog sira (koji je naravno više nalik švapskom nego feti) – sirevac ili sernik na poljskom, medenjaci neraskidivo vezani sa božićnom tradicijom, lagani voćni kolači sa voćnim želeima, palačinke sa filom od sira sa šećerom i vanilom i niz drugih.

Prisetih se jednog istinitog događaja. Pre par godina u Krakovu je bio organizovan studijski boravak za prestavnike crnogorske lokalne samouprave. Domaćini su se potrudili da gostima pokažu poljsko gostoprimstvo i da ih ugoste kako valja, te se pohvale sjajnom lokalnom kuhinjom. Pre podne su bila predavanja – muka neviđena: ne sme se pušiti, a i domaćini su skrenuli pažnju da zaista nije lepo prekidati predavača neprestanim izlascima na cigaretu, da zlo bude gore zatražili su i da se isključe mobilni telefoni – kad se radi nema priče! Nekako stigosmo do ručka – kad ono – ako hoćeš da pušiš izađi ispred restorana (a napolju -20!). Kreće ručak – čorba po izboru – ili od cvekle ili od kiselih krastavaca. Ispomeraše tanjire – neće da okuse, čekaju glavno jelo. Stiže – opet po izboru: ili pečenje sa premazom od borovnice ili piletina sa ananasom. Salata – ili kuvana šargarepa, a ko ne voli može dobiti celer sa jabukom. Nikad više nisam žalila što ne umem da slikam – trebalo je videti izraze njihovih lica! Drugog ili trećeg dana gosti su poslali najhrabrijeg u ekipi sa upitom: kad ćete prestati da nas hranite dezertima i kad ćemo konačno dobiti hranu?! Sta reći? :)

KTO CZYTA KSIĄŻKI, ŻYJE PODWÓJNIE.

KTO CZYTA KSIĄŻKI, ŻYJE PODWÓJNIE.

                                                                                                               Umberto Eco

Przed paroma dniami w Belgradzie zakończyły się Międzynarodowe Targi Książki. Duża impreza – ponad ośmiuset wystawców. Licząca się w regionie. Organizatorzy mówią, że to drugie w Europie pod względem rozmachu i ważności Targi Książki, zaraz po frankfurckich. Nie umiem tego ocenić – ale czasem (często) trzeba brać poprawkę na szacunki gospodarzy:). Ale, drugie czy nie, jest to na pewno impreza duża –w ubiegłym roku odwiedziło je ponad 250 tysięcy czytelników. Tegoroczne szacunki wciąż są nieznane.  

Książek całe zatrzęsienie. Ceny oczywiście zatrważające, rabaty malutkie. Wybór tak duży, że jak to bywa w podobnych sytuacjach szybko następuje przemęczenie materiału i nie można się już skupić, nie widzi się niczego poza plamami coraz to nowych kolorowych okładek. Aby zrobić dobry rekonesans trzeba przyjść kilkakrotnie. I byłam kilkakrotnie. Obeszłam każde stoisko czując przy każdym wzięciu do ręki dobrej książki jednakową przyjemność. Ale nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że dużo częściej miałam w ręku słabą książkę. Wiem, że o gustach się nie dyskutuje, ale jestem dość wytrawnym czytelnikiem więc...więc szkoda, że dziś każdy może sobie sam wydrukować książkę tylko dlatego, że w swoim własnym (tylko i wyłącznie) mniemaniu jest wielkim pisarzem bądź poetą! Nie wiem czy mnie bardziej irytowały czy rozmieszały „wysokonakładowe” wydawnictwa  w ilości sztuk 150 lub 200. Ale już w ogóle nie do śmiechu mi było, gdy widziałam naprawdę duże nakłady szmiry różnej maści.

Mile mnie zaskoczyła ilość „polskich tytułów” – poza tak oczywistymi tłumaczeniami jak Miłosz, Szymborska, Herbert, Kapuściński itp., można się było natknąć na elitę współczesnych polskich pisarzy i poetów np. Zagajewskiego, Wargę, Tokarczuk, Stasiuka, Pilcha, na  wznowione wydania Sienkiewicza, ale i na Bursę i Kuncewicza i jeszcze kilka zgoła niespodziewanych nazwisk. Na każdym większym stoisku obowiązkowym punktem programu była polska literatura.

Oczywiście nie skupiałam się wyłącznie na polskiej literaturze – tę jednak czytuję w oryginale. Choć nie ukrywam, że zasmucił mnie fakt, że tak mało jest tłumaczy polskiej literatury – chyba mniej niż palców u jednej ręki – a przynajmniej tylko tylu dostąpiło zaszczytu publikacji swoich tłumaczeń. Bo cóż to za mistrz, który własnego czeladnika nie wykształcił – a niektórzy mistrzowie translacji są już wiekowi więc pora nie tylko na własnego, ale i na czeladnika czeladnika... Ale..

Penetrując stoiska ulubionych wydawców – mając niestety na uwadze ograniczone zasoby własnego portfela -  zdecydowałam się na zakup książek kilku serbskich pisarzy: zbiorek świetnych opowiadań Jeleny Lengold pt. Vasarski madjonicar (Festynowy magik) -  według mnie to jedna z najlepszych współczesnych autorek opowiadań (pisze także całkiem niezłą poezję i dobrą prozę). Wymieniony tu zbiorek został nagrodzony kilkoma prestiżowymi nagrodami, na które jak najbardziej zasłużył. Serbscy krytycy wielokrotnie akcentowali, że J. Lengold jest mistrzynią w budowaniu konstrukcji psychologicznej swych  postaci, portrety jej bohaterów są świetnie dopracowane ,  a sytuacje rozbudowane i nasycone emocjami.

Kolejna książka, która wzbogaciła moją biblioteczkę to również zbiór opowiadań, tym razem Aleksandra Tismy pt. Skola bezboznistva (Szkoła świętokradztwa). Do zakupu tej książki skłoniła mnie wcześniej przeczytana powieść tegoż autora pt. Knjiga o Blamu (Książka o Blamie) – smutna, okrutna, pozbawiona ozdobników i eufemizmów opowieść o losie Żydów mieszkających tuż prze II wojną oraz w czasie wojny i tuż po niej w Nowym Sadzie i Wojewodinie. Skola bezboznistva to również  wędrówka w głąb  mało znanych obszarów, które równolegle zamieszkują ofiary i kaci i próba odpowiedzi na pytanie czym jest egzystencja i jak ma się do kwestii tożsamości. Tę książkę polecam czytelnikom, których nie przerażają makabryczne i realistyczne opisy śmierci, życia i istnienia.

Svetozar Basara -  codziennie czytam jego krótkie felietoniki w dzienniku Danas. Pisarz, dla którego nie ma tematów tabu. Drwi, ośmiesza, czasami wulgaryzuje i otwarcie nazywa zjawiska i dewiacje, istnienia, których starają się nie widzieć rzesze jego rodaków. Zdecydowałam się na kupno książki pt. Dugovecnost (Długowieczność). To powieść stanowiąca metaforyczny obraz Serbów i ich charakterów wyłaniający się ze zderzenia światopoglądów rozgoryczonego krytyka serbskiego nowoczesnego  turbo stylu życia  i serbskiego super patrioty. By groteska była większa obaj pracują we frankfurckim ZOO, gdzie karmią małpy. Sam Basara o powieść określa jako komedię del’arte.

I na koniec książeczka niezwykła: Dusan Puaca i jego Konjotrk u vremenu (Koniokłus w czasie). Pięknie wydany zbiorek kilkudziesięciu opowiadań, których bohaterami są słynne... konie! Wśród plejady sławnych koni znaleźli się i dwaj przedstawiciele „naszej nacji” – koń majora Hubala i Jana III Sobieskiego. Każde opowiadanie napisane jest ze swadą i dużą dawką dowcipu (autor jest znanym satyrykiem) – a ponadto zawiera sporo elementów edukacyjnych zaserwowanych w zupełnie bezbolesny sposób :) Oryginalny pomysł literacki i dobre teksty to nie jedyne walory tej książki – na uwagę zasługują piękne ilustracje ozdabiające każde z opowiadań. Mam nadzieję, że to autorskie wydanie zwróci uwagę jakiegoś tłumacza literatury serbskiej w Polsce.

W tym samym czasie, gdy w Belgradzie odbywały się „oficjalne” Międzynarodowe Targi Książki, po raz piąty zorganizowana została jeszcze jedna jednodniowa impreza założona w hołdzie książce: Alternatywne Targi Książki Ivana Colovicia. Dla niewtajemniczonych: Ivan Colović to jeden z najbardziej znanych serbskich socjologów i kulturoznawców (on sam się obrusza nieco na to ostatnie określenie, ale niewątpliwie - choć nie formalnie,  to jednak faktycznie - jest kulturoznawcą), autor m.in. opracowania Bałkany. Terror kultury. Na tych Targach, gdzie zamiast „dzień dobry” usłyszeliśmy  dowcipne: „Jestem Ivan. Ivan Colović!” prezentowało się wydawnictwo tegoż  tj. seria Biblioteka XX wieku – czyli niezbędnik każdego, kto choć trochę interesuje się socjologią, psychologią, etnologią i etnografią, kulturoznawstwem, Bałkanami itp.. itd. – a więc interesującego się zjawiskami i mechanizmami rządzącymi współczesnym światem. Seria niezwykle prestiżowa, podobnie jak sama impreza. Warto zaznaczyć, że wśród opublikowanych autorów znalazł się m.in. Krzysztof Czyżewski.

A na koniec? Jeden aforyzm Georga Lichtenberga: „Książka jest lustrem; gdy zajrzy do niej małpa, nie odzwierciedli ona apostoła”.